κτήμα Λίθος

κτήμα Λίθος
κάντε αριστερό click στη φωτό και επισκεφθείτε το Κτήμα Λίθος

18 Μαΐου 2011

Αριστοφάνης και "Πλούτος"

Ο "Πλούτος" είναι η κωμωδία της αθηναϊκής φτώχειας ή καλλίτερα η τραγωδία της
Τάδε έφη ο μεγάλος Αλέξης Σολωμός για το έργο που επέλεξε η θεατρική μας ομάδα να "ανεβάσει" αυτό το καλοκαίρι.
Θα ασχοληθώ αρκετά με το θέμα αυτό τον επόμενο καιρό και μέχρι την ημέρα της πρεμιέρας που ορίστηκε η 16η Ιουλίου ημέρα Σάββατο στο αγαπημένο μας θεατράκι του Αιτωλικού , που ευελπιστούμε μέχρι τότε να έχει "συμμαζευτεί". 
Είναι φυσικά κωμωδία του Αρσιστοφάνη, αυτό είναι πασίγνωστο.
Όταν την έγραφε ο ποιητής, οι συνθήκες που επικρατούσαν στην αρχαία Αθήνα, ήταν περίπου ίδιες με τις σημερινές και αυτή η μιζέρια, η άνιση κατανομή του πλούτου, οι μίζες και οι μιζαδόροι της εποχής, είχαν θυμώσει πολύ - πάρα πολύ τον Αριστοφάνη.
Επικρατούσε κι ένα είδος...
λογοκρισίας, όπου απαγορευόταν να σατιρίζονται ευθέως τα πρόσωπα - οι κρατούντες, κι αυτό τον θύμωνε ακόμα περισσότερο κι αυτός ο θυμός, είναι διάχυτος και έντονος  στο κείμενο αυτό.

Ο Αριστοφάνης (445 π.Χ. – 385 μ.Χ.) είναι αναμφίβολα ο μεγαλύτερος ποιητής κωμωδιών όλων των εποχών. Μέσα από τα έργα του ασκεί κριτική στην κρατούσα πολιτική κατάσταση των καιρών του : Από κοινωνικοπολιτική άποψη ήταν με τα συμφέροντα των κτηματιών και των εμπόρων της Αττικής που ενισχύθηκαν με την νομοθεσία του Σόλωνα και τις δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη μετά την πτώση της Τυραννίας των Πεισιστρατιδών.
Οι τάξεις αυτές δοκιμάσθηκαν σκληρά από τις συνέπειες του πολυαίμακτου Πελοποννησιακού Πολέμου (431-404 π.Χ.) και επιθυμούσαν τον τερματισμό της ανελέητης διαμάχης των ελληνικών πόλεων. Έτσι αντιτάσσονταν σε στρατιωτικούς ή πολιτικούς (Λάμαχο, Κλέωνα, Αλκιβιάδη) και στις υπερβολικές εξουσίες της εκκλησίας του δήμου, της Ηλιαίας (Λαϊκού δικαστηρίου) τις οποίες θεωρούν εφαλτήριο ανάδειξης δημαγωγών – ρητόρων και "σοφιστών της παρακμής", οι οποίοι αντιστρατεύονται και τα συμφέροντά τους. Ο Αριστοφάνης σαν μέλος αυτού του κοινωνικού χώρου αλλά και από φύση συντηρητικός είδε με σοβαρές επιφυλάξεις τα φιλοσοφικά συστήματα των χρόνων του, καταλήγοντας στο σημείο να ταυτίσει αβάσιμα το Σωκράτη με τους διάφορους σοφιστές, να δει στις τραγωδίες του Ευριπίδη, τον οποίο εκτιμά, θέσεις ανατρεπτικές των θεσμών ή παραδοσιακών αξιών. Τέλος, θα αντιταχθεί στις πολικές και οικονομικές αλλαγές της δημοκρατικής παράταξης (Περικλής – Εφιάλτης) την οποία ενοχοποιεί για την ήττα από την συμμαχία της Σπάρτης και την οικονομική κατάπτωση της Αθήνας με την «λαϊκιστική» της πολιτική (θεωρικά επιδόματα, σιτίσεις στα Πρυτανεία, μισθούς στην εκκλησία του δήμου πληθωρικές χορηγίες).
Η γόνιμη συγγραφική του δραστηριότητα ξεκινά στο τέλος της «Χρυσής Πεντηκονταετίας» που χρονικά ορίζεται από τη λήξη των περσικών πολέμων έως την έναρξη της σύγκρουσης Αθήνας – Σπάρτης.

Ο "Πλούτος" είναι η τελευταία σωζόμενη κωμωδία του Αριστοφάνη (οι άλλες δύο γράφτηκαν για λογαριασμό των γιών του) και διδάχθηκε το 388 π.Χ. Το έργο κινείται στο χώρο της ουτοπίας και σηματοδοτεί το πέρασμα του Αριστοφάνη, από την Αρχαία στη Νεότερη Αττική Κωμωδία. Κύρια γνωρίσματα του είδους αυτού, ο περιορισμός του πολιτικού στοιχείου, η μείωση του ρόλου του χορού που εμφανίζεται τώρα ως καθαρό εμβόλιμο στοιχείο, η επιλογή αστικών θεμάτων, δημιουργεί εύθυμη ατμόσφαιρα χωρίς πολλές βωμολοχίες και με ηθικό - φιλοσοφικό περιεχόμενο. Στοιχεία που ερμηνεύονται από την αλλαγή των πολιτικών συνθηκών μετά την ανατροπή (402 π.Χ.) των τριάκοντα τύραννων κι αυτό γιατί, όπως γράφω παραπάνω, μετά το τέλος του πελοποννησιακού πολέμου, η ελευθερία του λογού και η άκρατη σάτιρα υπέστησαν τη μοιραία καθίζηση του συντηρητικού και αυστηρού πνεύματος της καινούριας τάξης που επικράτησε.
Έτσι στην κωμωδία αυτή, δεν υπάρχει η δυνατή πολιτική σάτιρα ούτε υπαινιγμοί για πρόσωπα ή καταστάσεις, όπως τα παλαιοτέρα έργα του ποιητή. Στην κωμωδία αυτή ο Αριστοφάνης διακωμωδεί τη κακή διανομή του Πλούτου, που επειδή είναι τυφλός, πηγαίνει στους κακούς. Οι έντιμοι πολίτες έχασαν τις περιούσιες τους κι απόμειναν φτωχοί. Ο Αριστοφάνης με τον "πλούτο" του διαμαρτύρεται για λογαριασμό τους και επισημαίνει την κατάπτωση της πόλης.
Αυτοί που στην ταραγμένη εκείνη εποχή αναρριχηθήκαν σε θέσεις-κλειδιά θησαύριζαν απομυζώντας το δημόσιο χρήμα και κάνοντας ένα σωρό αδικοπραξίες σε βάρος του λαού.

το έργο αυτό,  νέας τεχνοτροπίας λοιπόν, όπως είδαμε, φέρνει τον δούλο – υπηρέτη (Καριώνας) στο προσκήνιο, ως θεατρικό πρόσωπο ισότιμο του κυρίου του. Είναι ο γελαστός πανούργος υπηρέτης της νέας κωμωδίας (Φιλήμων, Μένανδρος) για να τον διαδεχθεί η ρωμαϊκή κωμωδία (Πλαύτος, Τερέντιος) και θα τον παραδώσει στην νεότερη κωμωδία της αναγέννησης (Μακιαβέλι, Γκολντόνι, Μολλιέρος).
Με τον "Πλούτο" έχουν αλλάξει πολλά, έργο με θέμα – εύρημα, λαϊκοί χαρακτήρες, πανηγύρια, επεισόδια, και τύπους, πρόσωπα συμβολικά, απλοί χωριάτες, μικροαστοί, ελεύθεροι ή δούλοι. Ο "Πλούτος" όπως υπερτονίζει ο σκηνοθέτης, μελετητής και ανανεωτής του Αριστοφανικού έργου Αλέξης Σολωμός είναι πολύ κοντά στα έργα του σύγχρονου δραματολογίου.
Ο "Πλούτος" είναι η κωμωδία της αθηναϊκής φτώχειας ή καλλίτερα η τραγωδία της.
Όπως υπογραμμίζει ο κορυφαίος Άγγλος ποιητής και θεατρικός Τ.Σ. Έλιοτ σε ένα δοκίμιό του : "Υπάρχει λανθάνουσα τραγωδία στον Αριστοφάνη, όσο και λανθάνουσα κωμωδία στο Σοφοκλή". Άλλωστε από την αρχαιότητα έως τους χρόνους μας, η αστική κωμωδία θα είναι πάντα θεμελιωμένη επάνω σε κάποιο χρηματικό καημό του ανθρώπου. Έτσι λοιπόν και αυτό το Αριστοφανικό έργο εκφράζει την τραγωδία της εποχής του, όπου ο κάθε τίμιος Αθηναίος με το στόμα του χρεωκοπημένου κτηματία Χρεμύλου απορεί γιατί σαν τίμιος και ευσεβής κατέληξε σταδιακά στις αγκάλες της φτώχειας. Ο κωμωδιογράφος με τις αιχμές κατά της πολιτικής δημοκρατίας, αγωνίσθηκε κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο για την ειρήνη μεταξύ των ελληνικών πόλεων (Αχαρνείς, Λυσιστράτη) και για την Δικαιοσύνη (Όρνιθες), μια ουτοπική δικαιοσύνη που κατοικοεδρεύει στους ουρανούς, έξω από τις ιδέες της κοινοκτημοσύνης τις οποίες σατιρίζει (Εκκλησιάζουσες).

συνεχίζεται...

1 σχόλιο:

Ανώνυμος είπε...

Καλή σας επιτυχία, αν και τη θεωρώ δεδομένη και χωρίς την ευχή μου. Ανυπομονώ να σας ξαναδώ.

Σ.Κ.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...