Πρόδρομος του Χριστιανισμού;
του ΔΗΜΗΤΡΗ Ι. ΚΥΡΤΑΤΑ, καθηγητή της Αρχαίας Ιστορίας στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης.
Σύμφωνα με μια μαρτυρία των ρωμαϊκών χρόνων, αμέσως μετά την καταδίκη του Σωκράτη οι Αθηναίοι μετάνιωσαν για την απόφασή τους. Εκλεισαν τις παλαίστρες και τα γυμναστήρια σε ένδειξη πένθους, τιμώρησαν αυστηρά τους κατηγόρους του και τίμησαν τον φιλόσοφο με ένα χάλκινο άγαλμα. Η ιστορία αυτή έγινε γρήγορα γνωστή και αποδεκτή αλλά, προφανώς, δεν είχε καμιά δόση αλήθειας. Την επινόησαν άνθρωποι που επιθυμούσαν να εκθέσουν την αθηναϊκή δημοκρατία και να υπογραμμίσουν τις αδυναμίες της. Η υπόθεση του Σωκράτη ήταν ένα καλό όπλο στα χέρια τους.
Η αποτελεσματικότητα της καταγγελίας βασιζόταν στο...
μεγάλο κύρος του Σωκράτη. Την εποχή που κυκλοφόρησαν αυτές οι φήμες, κανείς δεν ήταν διατεθειμένος να αποδώσει ευθύνες στον σοφό Αθηναίο ή να αποδεχθεί το κατηγορητήριο που τον είχε οδηγήσει στον θάνατο. Απεναντίας, οι σημαντικές φιλοσοφικές σχολές τον επικαλούνταν ως αρχηγέτη και εμπνευστή τους. Μέσα σε όλους, τον ανυπόκριτο θαυμασμό τους για τον Σωκράτη εκδήλωναν, με κάθε τρόπο, και οι χριστιανοί. Πρόθεσή τους δεν ήταν να καταγγείλουν ειδικώς την αθηναϊκή δημοκρατία. Ηθελαν να καταδείξουν την πλάνη όλων των δικαστών που έκριναν με βάση τα ανθρώπινα πάθη και όχι με βάση την αρετή και την αλήθεια. Αν οι Αθηναίοι είχαν παραδεχθεί το σφάλμα τους, θα ερχόταν η μέρα που οι διώκτες των χριστιανών θα παραδέχονταν το δικό τους.Σημαντικές ομοιότητες
Από πολύ νωρίς οι χριστιανοί απολογητές ανακήρυξαν τον Σωκράτη πρόδρομο του χριστιανισμού. Τον επαίνεσαν για την ηθική του διδασκαλία και για την κριτική του διάθεση απέναντι στις δοξασίες των πολλών. Ορισμένοι χριστιανοί μάρτυρες τον επικαλέστηκαν στις δίκες τους ως υπόδειγμα καρτερίας και σθένους. Οπως ισχυρίζονταν, ήταν πρόθυμοι να πεθάνουν για την ψυχή τους, όπως είχε πεθάνει και εκείνος. Στους κατηγόρους τους έβλεπαν και πάλι τον Ανυτο και τον Μέλητο εν δράσει. Κάποιοι έφθασαν στο σημείο να συγκρίνουν ευθέως τον θάνατο του Σωκράτη με τον θάνατο του Ιησού. Δίνοντας τον δικό τους αγώνα, οι χριστιανοί της εποχής αναζητούσαν επιχειρήματα που θα μπορούσαν να γίνουν κατανοητά και σεβαστά από τους διώκτες τους. Ενα από τα επιτυχέστερα ήταν όσα ισχυρίζονταν για τον Σωκράτη.
Ομοιότητες ανάμεσα στην περίπτωση του Σωκράτη και την περίπτωση του Ιησού ανακαλύπτει και ο ιστορικός. Μία από τις πλέον ενδιαφέρουσες είναι ότι οι καταδίκες αμφοτέρων πέρασαν μάλλον απαρατήρητες την εποχή τους. Αν δεν υπήρχαν οι μαρτυρίες ενός μικρού κύκλου πιστών μαθητών δεν θα είχε διασωθεί καμιά συγκεκριμένη πληροφορία ούτε για τη δίκη του Σωκράτη ούτε για τη δίκη του Ιησού.
Ο Ξενοφών, που είχε συνθέσει μια δική του εκδοχή απολογίας, όταν ασχολήθηκε με τα γεγονότα της εποχής ως ιστορικός, δεν κατέγραψε τον θάνατο του Σωκράτη. Ο Αριστοφάνης, που είχε ασκήσει στον φιλόσοφο αυστηρή κριτική όσο ήταν ζωντανός, δεν αναφέρεται στον θάνατό του. Αλλά και οι ρήτορες του αμέσως επόμενου αιώνα δεν μνημονεύουν ποτέ τη δική. Παρόμοια είναι η κατάσταση με τον Ιησού. Κανένας ιστορικός, ρήτορας ή λόγιος της εποχής δεν ασχολήθηκε με τη δίκη ή τον θάνατό του.
Ο μόνος άνθρωπος ο οποίος, χωρίς να έχει γνωρίσει τον Σωκράτη, μας δίνει κάποιες ανεξάρτητες πληροφορίες για τη σκέψη του είναι ο Αριστοτέλης· και ο μόνος άνθρωπος ο οποίος, χωρίς να έχει γνωρίσει τον Ιησού, μας δίνει κάποιες ανεξάρτητες πληροφορίες για τη διδασκαλία του είναι ο Παύλος. Αλλά ούτε ο Αριστοτέλης ούτε ο Παύλος είχαν τίποτα να πουν για τις δίκες και καταδίκες του Σωκράτη και του Ιησού. Οπως ο ρόλος του Ανυτου και του Μέλητου είναι αποκλειστικώς γνωστός από τις μαρτυρίες των αγαπημένων μαθητών του Σωκράτη, έτσι και ο ρόλος των αρχιερέων και του Πιλάτου είναι αποκλειστικώς γνωστός από τις μαρτυρίες των Ευαγγελίων. Αν δεν διαθέταμε αυτά τα πολύ συγκεκριμένα έργα δεν θα μαθαίναμε ποτέ ούτε για το κώνειο, ούτε για τον Γολγοθά.
Η σύγκριση των κατηγοριών
Eνδιαφέρουσα είναι και μια άλλη σύγκριση. Το κατηγορητήριο με το οποίο καταδικάστηκε ο Σωκράτης τού αποδίδει αδικήματα θρησκευτικά. Το κυριότερο ήταν ότι δεν πίστευε στους θεούς της πόλης. Ωστόσο, ήδη από την αρχαιότητα, επεκράτησε η άποψη ότι η δίωξη είχε πολιτικά κίνητρα. Ο Σωκράτης εμφανίζεται θύμα, αν όχι των αντιδημοκρατικών του πεποιθήσεων, πάντως των αντιδημοκρατικών πράξεων σημαντικών του φίλων και μαθητών. Από την άλλη πλευρά, το κατηγορητήριο με το οποίο καταδικάστηκε ο Ιησούς του αποδίδει αδικήματα πολιτικά. Η πρώτη και βασική ερώτηση που του απηύθυνε ο Πιλάτος ήταν αν θεωρούσε τον εαυτό του βασιλιά των Ιουδαίων. Για να γίνει φανερή η αιτία της καταδίκης, ο Πιλάτος έδωσε εντολή να γραφτεί η γνωστή επιγραφή επάνω στον σταυρό. Ωστόσο, ήδη από την αρχαιότητα, οι περισσότεροι αναγνώστες των Ευαγγελίων δεν μένουν με καμιά αμφιβολία ότι η δίωξη είχε θρησκευτικά κίνητρα. Ο Ιησούς εμφανίζεται θύμα της θρησκευτικής μισαλλοδοξίας των συμπατριωτών του.
Τόσο ο Σωκράτης όσο και ο Ιησούς, όπως γίνεται γενικότερα αποδεκτό, υπήρξαν, εκτός των άλλων, και θύματα κακοδικίας. Ως προς το κατηγορητήριο ήταν και οι δύο αθώοι. Οπως όμως συμβαίνει συνήθως, οι ίδιες πηγές επιδέχονται και διαφορετικές ερμηνείες.
Κάποιες από αυτές μας είναι γνωστές ήδη από την αρχαιότητα.
πηγή Ιστολόγιο Ludus Literarius
οι επισημάνσεις με τα έντονα γράμματα, είναι δικής μου επιλογής και πρωτοβουλίας 
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου